Rachel Armstrong – Architecture that repairs itself

January 24, 2012 Δημοσιεύτηκε από:

Rachel-Armstrong-Living-Architecture-1

Του Θοδωρή Χιώτη, TEDx Athens Ambassador

Ας ξεικνήσουμε με ένα αξίωμα: οι συναρπαστικότερες ομιλίες του TED είναι πάντα εκείνες οι οποίες αλλάζουν εντελώς τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται κανείς τις παραμέτρους ενός ζητήματος. Παρακολουθώ καιρό το θεσμό και πάντα βρίσκω ιδιαίτερα γοητευτικές τις ομιλίες οι οποίες υπόρρητα θέτουν το ερώτημα: τι θα μπορούσε να συμβεί αν δοκιμάζαμε ιδέες οι οποίες ανήκουν στη σφαίρα του φανταστικού για να λύσουμε δυσεπίλυτα προβλήματα; Τι θα γινόταν αν οι πόλεις μας άρχιζαν να λειτουργούν σαν να ήταν ζώντες οργανισμοί; Τι θα σήμαινε για τους κατοίκους των πόλεων κάτι τέτοιο; Πώς θα άλλαζε η σχέση των κατοίκων των πόλεων με το περιβάλλοντα χώρο τους;

Η λογοτεχνία του φανταστικού έχει διερευνήσει πολλές φορές τις συνέπειες μιας τέτοιας ιδέας: στην τετραλογία του Philip Reeve Mortal Engines (ή αλλιώς, Ηungry City Chronicles) oι πόλεις είναι τερατώδεις, μετα-ανθρώπινες κατασκευές με απώτερο σκοπό την επιβίωση τους με κάθε τρόπο – ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι οι ισχυρότερες πόλεις κυριολεκτικά καταβροχθίζουν τις πιο αδύναμες. Στα μυθιστορήματα του Jeff Vandermeer οι πόλεις αποτελούν οικοσυστήματα τα οποία επιδεικνύουν υψηλούς δείκτες αυτοαντίληψης χρησιμοποιώντας οργανισμούς όπως οι μύκητες με σκοπό την πλήρη εποπτεία και προφύλαξη του γεωγραφικού τους χώρου. Αν αυτά απλά μοιάζουν να περιροίζονται στη σφαίρα της λογοτεχνίας του φανταστικού, η σύγχρονη αρχιτεκτονική  χρησιμοποιεί πρακτικές και ιδέες οι οποίες επεκτείνουν τη σφαίρα του φανταστικού στην απτή πραγματικότητα: “έξυπνα” κτίρια εφοδιασμένα με την τεχνολογία να παράγουν την ενέργεια την οποία χρειάζονται μέσα από την χρήση των φυσικών πόρων• κτίρια τα οποία αποτελούν περισσότερο μια συνεργατική διαδικασία ανάμεσα στον άνθρωπο, το φυσικό και το αστικό περιβάλλον παρά κλειστές, στέρεες δομές.

H Rachel Armstrong στο TEDGlobal το οποίο έλαβε χώρα  στην Οξφόρδη το 2009 παρουσίασε το όραμα μιας αρχιτεκτονικής κατασκευής η οποία αυτοεπιδιορθώνεται και αυτοεπισκευάζεται σε συνεργασία με τις διεργασίες του φυσικού περιβάλλοντος. Η Armstrong, μέλος της αρχιτεκτονικής σχολής Bartlett του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, είναι γιατρός με ειδίκευση στις μη-Δαρβινικές θεωρίες εξέλιξης• η έρευνά της περιστρέφεται γύρω από το σημείο στο οποίο διασταυρώνονται η ιατρική, η βιολογία και η αρχιτεκτονική. Η Armstrong και η ομάδα της συνεχίζοντας το έργο του ιαπωνικού αρχιτεκτονικού κινήματος των Μεταβολιστών επιδιώκουν την ανάπτυξη μιας αρχιτεκτονικής πρακτικής η οποία δεν θα είναι στατική αλλά μεταβαλλόμενη σύμφωνα με μια διαδικασία η οποία προσομοιάζει του μεταβολικού κύκλου. Ο μεταβολισμός των ζωντανών οργανισμών με αυτόν τον τρόπο αποδεικνύεται ότι συνδέεται άρρηκτα με τον μεταβολισμό των αρχιτεκτονικών υλικών και κατ’ επέκταση ολόκληρης της πόλης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η πόλη σύμφωνα με το μανιφέστο των Μεταβολιστών βρίσκεται σε μια αέναα μεταβαλλόμενη κατάσταση δυναμικής ισορροπίας: οι βιομορφικές, ευέλικτες, προσαρμόσιμες μεγακατασκευές τις οποίες οραματίζονταν η avant-garde ιαπωνική αρχιτεκτονική κολλεκτίβα επεκτείνονταν σε αχανείς αστικές εκτάσεις. Η ομάδα της Armstrong όμως έχει διαφορετικό στόχο: το όραμα της είναι η ριζική αναθεώρηση της δόμησης οικιών. Η Armstrong οραματίζεται αρχιτεκτονικές κατασκευές οι οποίες αποτελούν όχι απλά μέρος του φυσικού τους περιβάλλοντος αλλά μετασχηματίζονται και μεταβάλλονται μαζί του. Η χωροταξική επέκταση την οποία ονειρεύονταν η ομάδα των Μεταβολιστών αντικαθίσταται εδώ από μια επέκταση σε βάθος χρόνου, μια μεταβολή της έννοιας της οικίας σχεδόν σε οντολογικό επίπεδο. Εκεί όπου οι Μεταβολιστές οραματίζονταν αιωρούμενες μητροπόλεις, η Armstrong και η ομάδα της προτείνει μια αρχιτεκτονική η οποία είναι στενά συνδεδεμένη με τις βιοχημικές και γεωλογικές μεταβολές. Μια αρχιτεκτονική η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γη και τους γεωλογικούς χρόνους.

Το έργο της Armstrong υποχρεώνει τον άνθρωπο, και κατ’ επέκταση την πόλη, να μπει σε μια διαδικασία συνομιλίας και συνεργασίας με το φυσικό περιβάλλον: για να επιβραδυνθεί η καταβύθιση της πόλης της Βενετίας ο άνθρωπος πρέπει να παρέμβει στο περιβάλλον χρησιμοποιώντας βιοχημικές διεργασίες οι οποίες παρεμβαίνουν στο οικοσύστημα με φυσικό τρόπο χωρίς όμως να το καταστρέφουν. Για την Armstrong και την ομάδα της η αρχιτεκτονική ως πρακτική επιβάλλεται στη γη. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: η αρχιτεκτονική όπως την οραματίζεται η  Αrmstrong ενώνεται με το έδαφος μέσα από μια σειρά σύνθετων διαδικασιών οι οποίες ενώνουν φυσικό και τεχνητό. Για την Armstrong, η αρχιτεκτονική οφείλει να είναι μια συνεργατική πρακτική η οποία είναι αμοιβαία ωφέλιμη.

Η σημασία της πρότασης της Armstrong έγκειται στη δυναμική σχέση στην οποία η αρχιτεκτονική εισέρχεται με τον φυσικό περιβάλλον σε επίπεδο μοριακό. Η χρήση των πρωτοκυττάρων για την επισκευή και άρση μιας σταθερής διαδικασίας διάβρωσης ξαναγράφει τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο τον παραδεδομένο τρόπο αντιμετώπισης των δομικών ζημιών. Το όνειρο του αυτόνομου κτιρίου αναπλάθεται: η Armstrong μέσα από πρακτικές λύσεις οι οποίες βασίζονται στη χρήση βιοχημικών διαδικασιών προχωρά σε μια ριζική αναθεώρηση του τι εννοεί κανείς όταν μιλά για αρχιτεκτονική με βιώσιμα υλικά. Το εντυπωσιακότερο όμως είναι ότι η Armstrong με αυτό τον τρόπο προτείνει μια αρχιτεκτονική πρακτική η οποία επικοινωνεί με το φυσικό περιβάλλον με προγλωσσικές μεθόδους. Ξεπερνώντας τη Βικτωριανή θεώρηση της οικιακής δόμησης, η αρχιτεκτονική μετατρέπεται σε μια ανοικτή (με την έννοια του open-ended) πρακτική: τα αρχιτεκτονικά σχέδια θα πρέπει πλέον να ειδωθούν ως χάρτες πιθανών χώρων• ο αρχιτεκτονικός χώρος μετατρέπεται σε ένα εύπλαστο χώρο ο οποίος όχι μόνο υπόκειται στις διαδικασίες του φυσικού περιβάλλοντος αλλά τις εκμεταλλεύεται. Ο Ίταλο Καλβίνο στο κλασσικό του έργο Αόρατες πόλεις σημειώνει ότι στις πόλεις οι αρχιτεκτονικές κατασκευές δεν σταματούν ποτέ “για να μην αρχίσει η καταστροφή”. Και όταν η νύχτα πέφτει πάνω από το εργοτάξιο εργάτες και αρχιτέκτονες δείχνουν το έργο της ημέρας σημειώνοντας “Να το σχέδιο μας, ξένε”. Η Armstrong και η ομάδα της ως αρχιτέκτονες άλλων αόρατων πόλεων φαίνεται να μας προμηθεύουν το προσχέδιο για μια ριζική αναδόμηση όχι μόνο των χώρων στους οποίους ζούμε αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ζούμε σε αυτούς: “Να το σχέδιο”. Σειρά μας τώρα.

essay cause and effect